Poštovani predsjedniče, koleginice i kolege, uvaženi gradjani! Zadatak  Radne grupe za izgradnju povjerenja u izborni proces bio je veoma širok, obuhvatio je šest zakonskih rješenja na kojima se naporno i marljivo radilo, proteklih mjeseci, doduše sa promjenljivim uspjehom kada su u pitanju rjšenja o kojih je potreban širi politički dogovor. Bošnjačka stranka je ,  u Radnoj grupi dala doprinos, kroz prilježan i detaljan rad, te kroz stalne napore da se dolazi do kompromisa  oko svih otvorenih pitanja i u cilju iznalaženja održivih rješenja.

Suljo Mustavic

Vjerovali smo u uspjeh ovog posla i  smatramo da je on bitan za dalji demokratski razvoj Crne Gore. Zalažemo se za pošten i otvoren izborni proces, za  smanjenje sumnji u regularnost izbora, za suzbijanje izbornih manipulacija, u krajnjem- za poštovanje izborne volje gradjana.  Naravno, kao što nam i programski ciljevi nalažu,  zalažemo se i za to i  da manjinski narodi i njihovi politički subjekti , partije i izborne liste, imaju mogućnost korištenja afirmativne akcije, kako je to predvidjeno Ustavom. Danas se prvestveno fokusiramo na Zakon o izboru odbornika i poslanika. Njegove izmjene i dopune, koje ipak ne zadiru u suštinu izbornog sistema , u njegovu arhitekturu, već se samo predvidjaju u onim oblastima, gdje su se pokazale  određene manjkavosti ili nedovoljno povjerenje. Izmjene koje su predvidjene u vezi sa sastavom i nadležnostima izborne komisije, teže njenoj profesionalizaciji  i proširenju djelokruga nadležnosti. Način izbora članova državne komisije, predsjednika i sekretara, značajno se unapredjuje kroz biranje na konkursu, te davanje saglasnosti na radnim tijelima i izbor u samoj Skupštini.Predvidjeno učešće kompetentnog stručnjaka, predstavnika nevladinog sektora, dodatno proširuje legitimitet same komisije. Predvidjeno obavezno učešće jednog predstavnika iz najjače manjinske liste i zamjenika iz druge po snazi manjinske liste, važno je za legitimitet samog izbornog procesa i uvažava činjenicu da su manjinske partije izrasle u ozbiljne političke subjekte koje itekako utiču na izbornu scenu u Crnoj Gori. BS smatra  da i u  sastavu opštinskih izbornih komisija trebaju biti kao stalni članovi i predstavnici manjinskih partija.U tom cilju podnijeli smo i amandman koji predvidja takvu mogućnost. Naime, političke partije koje su predstavnici manjinskih naroda, odnosno njiihove izborne liste imaju već sada svoje odborničke mandate u više lokalnih parlamenta, odnosno  u skupštinama opština u Crnoj Gori. One učestvuju u svim izbornim procesima, bilo da je riječ o lokalnim izborima ili onima za državni parlament. Zbog ukupnog povjerenja u izborni proces, kako na državnom , tako I na nivou opštinskih parlamenata,  važna je puna uključenost manjinskih političkih predstavnika  I kroz organe za sprovodjenje izbora. Smatramo da bi članstvo jednog manjinskog predstavnika za člana stalnog sastava opštinske izborne komisije, a njegovog zamjenika iz druge po snazi manjinske partije veoma važan demokratski iskorak u cilju veće implementacije manjinskih prava na nivou opština. Važne promjene u izbornom zakonu tiču se  i glasanja putem pisma, gdje su postojele otvorene sumnje u regularnost dosadašnjeg procesa. Novim rješenjima, čini nam se, doprinosi se otklanjanju takvih sumnji. Posebna I, u čitavom procesu, zaista značajna novina, jeste sistem eletronske identifikacije glasača na biračkom mjestu. Sistem  predvidja posebna sofverska rješenja, direktnu vezu sa  podacima iz baze MUP-a, te mogućnost da kroz čitanje podataka sa lične karte ili pasoša, tačno se utvrdi identitet glasača I otklanja mogućnost da neko glasa u nečije ime. To jeste zaista zanačajna inovacija  za čiju je primjenu  potrebno  I vremena I sredstava. Naime, prema podacima MUP-a  godinu dana je potrrebno za nabavku I stavljanje u rad ove opreme, iziskuje I zanačajna materijalna sredstva. Medjutim, naš stav je bio od početka da je takav pristup potreban ,da mnogo više košta politička nestabilnost ili sumnje u regularnost izbornog procesa. Medjutim, takodje, smatrali smo I sada to tvrdimo da je veom važno da se vodi računa I održivosti toga sistema I uznu u obzir svi rizici njegove primjene odnosno mogućnosti da se zbog bilo kog nedostatka, u softveru  ili rukovanju opremomzaustavi izborni proces Ovo su, ukratko, neki od najvažnijih segmenata izbornog zakona gdje  je bila usmjerena posebna pažnja. Ono što je za nas iz Bošnjačke stranke sporno ostavio sam za kraj ovog izlaganja. Naime, kao što je poznato autentična zastupljenost manjnskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica, garantovana je ustavnim rješenjima (Ustav Crne Gore, član 79, stav 9) kojima se propisuje da, pored ostalog, manjinski narodi i druge manjinske nacionalne zajednice, pojedinačno i u zajednici sa drugima, koriste pravo i „autentičnu zastupljenost u Skupštini Crne Gore i skupštinama jedinica lokalne samouprave u kojima čine značajan dio stanovništva, shodno principu afirmativne akcije“ . Zakon o izboru odbornika i poslanika, koji je usvojen početkom septembra 2011. godine, sadrži rješenja kojima je princip afirmativne akcije  regulisan kada je u pitanju autentična predstavljenost na državnom nivou, odnosno u Skupštini Crne Gore Kada je riječ o korištenju ovog prava na lokalnom nivou, odnosno u skupštinama  jednica lokalne samouprave, to nije regulisao ovim zakonom. Podsjećanja radi, predstavnici Bošnjačke stranke, ali I drugih  manjinskih partija, više puta, tokom rada  u Radnoj grupi, u dva njena sastava, i kroz pismene inicijative, kroz amadmanske intervencije i prijedloge, tražili su da se i pitanje obezbjedjivanja autentičnog predstavljanja na lokalnom nivou riješi Zakonom o izboru odbornika i  poslanika. Medjutim, ni  u Radnoj grupi, niti u Parlamentu, tada nije bilo političke volje da se riješi ovo pitanje. Zbog ambijenta u kojem je usvajano izborno zakonodavstvo, a zarad  ispunjavanja tada zadatih kriterijuma Evropske komisije, ne želeći da se na bilo koji način uspori taj proces, težeći dogovorima i kompromisima, predstavnici manjinskih partija, prvenstveno Bošnjačke stranke, prihvatili su tadašnje razloge i ovakakva, u suštini,  nedostatna rješenja. Medjutim, tadašnja  preporuka i u Radnoj grupi i na Kolegijumu bila je  da se  , u narednom periodu treba raditi na rješenjima koja će do kraja riješiti ovo pitanje, odnosno Zakon o izboru odbornika i poslanika, u potpunosti usaglasiti sa Ustavom. Zaključkom Kolegijuma bilo je predvidjeno da se formira nova Radna grupa koja će se baviti pitanjem izmjena i dopuna ovog zakona, u kojoj bi participirali svi politički subjekti, što se nije desilo Imajući ovo u vidu, kao i činjenicu da je  djelokrug  aktivnosti sadašnje  Radne grupe, veoma širok i obuhvata rad na izmjenama i dopunama smatrali smo da se trebamo baviti i ovim pitanjem- rrješavvanjem afitmativne akcije za manjinske narode i drugih manjinske nacioonlne zajednice u skupštinama jedinica lokalne uprave. U tom cilju predložili smo I amandmane kojima se razradjuje izborni model autentične predstavljenosti, kao I amandman koji se tiče učešća manjinskih partija u opštinskim izbornim komisijama. Time bi se -ispunila se ustavna obaveza tako što se propisuje afirmacija -afirmativna mjera se sastoji u tome da se za manjinske liste uklanja izborni cenzus tako da se on izjednačava sa  tzv.prirodnim pragom u odnosnoj opštini. On je jednak broju  glasova potrebnim za neki od odborničkih mandata. To sada nije slučaj, zbog barijere koja se zove izborni cenzus. U većim opštinama je cenzus od 3% značajno iznad „cijene mandata“. Primjera radi u Podgorici je cenzus na prethodnim izborima iznosio 2770 glasova, a prosječna cijena mandata bila je 1620 glasova. Punih 1150 glasova razlike.Na tim izborima prije četiri godine jedna albanska koalicija koja je imala 1866 glasova i nije u Parlamentu, jer je cenzus za nju bio nedostižan, a recimo  neki drugi politički subjekat je dobio 20 i neki mandat i sa manjim brojem glasova.  Mislimo da je dosadašnje rješenje nepravedno  i tražimo našim amndamnima da se ukine cenzus za manjinske narode i to samo u onim opštinama gdje tog manjinskog naroda ima manje od 15%. Dakle, ne tražimo da se bilo šta poklanja manjinskim partijama, one ulaze u trku kao i sve ostale, ali ne bi imale nedostižni  cenzus od 3%, već bi za njihov ulazak u parlament bilo potrebno da osvoje broj glasova koliko iznosi prosječan  odbornički mandat. Znači, mandat je zarađen i isto košta kao i svaku drugu listu, a tzv.afirmativna akcija se sastoji samo u uklanjanju diskriminatorskog cenzusa, i nista više od toga. - Često se čuje pitanje da li treba manj.narodima i na opštinskom nivou ova vrsta ili bilo koja vrsta olakšica u izbornom procesu? -Ustav i međunarodni standardi kažu da treba jer se u lokalnoj vlasti stvaraju pretpostavke za zaštitu identiteta. Opštine, u okviru svojih izvornih i prenešenih nadležnosti vrše većinu poslova u oblasti kulture, ima određeni upliv u segmentu obrazovanja, zaštite baštine, pa je potrebno obezbijediti  autentično  zastupanje manjinskog naroda u opštinskoj skupštini kako bi se obezbijedila aktivna pozicija manjinskih prestavnika na proces donošenja odluka, naročito u pitanjima koja ih se neposredno tiču. -Model  podrazumijeva da je  „nacionalna zajednica koja čini značajni dio stanovništva“ a koja po Ustavu ima pravo na autentičnu zastupljenost u opštini , shodno principu afirmativne akcije, ona zajednica  koja ima glasova da sama izabere barem jednog odbornika. Ne postoji rizik da se značajno dodatno  fragmentira struktura opštinskih skupština što se može vidjeti kada se izvrši uvid u nacionalnu strukturu stanovništva po opštinama, te u postojeću i moguću političku strukturu lokalnih skupština , a istovremeno bi se donekle otvorila mogućnost  za bolju predstavljenost manjinskih zajednica na opštinskom nivou vlasti. Sve su ovo razlozi koje sam, više puta obrazlagao i na Radnoj grupi, u ounom uvjerenju da zaista nema punog povjerenja u izborni proces ako ne sprovodimo ono što je garantovano Ustavom. O ovom pitanju obratili smo se i Delegaciji Evropske unije i obavijestili ih o našim zahtjevima. Zahvaljujemo se za razumijevanje koje su iskazali i za zajednički stav da treba raditi na daljem izgradjivanjuu izbornog povjerenja, te unaprijedjivanju postojećih rješenja za manjinske nacionalne zajednice u  izbornom sistemu, kao i na punom razumijevanjuu za naše zahtjeve da se moraju ispunjavati ustavne obaveze koje se tiču afirmacije manjina u institucijama, na državnom i lokalnom nivou. Vjerujemo zaista u podršku onih političkih subjekata i pojedinaca koji su nam dali i u toku rada Radne grupe, od kojih su neki i pomagali u kreiranju ovog modela. Naravno, posebno očekujemo podršku naših kolega koji pripadaju manjiskih nacionalnim zajednicama, jer ovo su rješenja koja se tiču šireg korpusa manjinskih prava, garantovanih i predvidjenih našim Ustavom i medjunarodnim propisima. Zahvaljujem!  

One Response

Leave a Reply

Your email address will not be published.