Predlog Zakona koji danas razmatramo je drugi pokušaj Vlade da se ova oblast pravno uredi, nakon što je Vlada, neočekivano i usred skupštinske rasprave, povukla iz procedure prošlogodišnji prijedlog ovog zakona. Zapažamo da se predlagač opet opredijelio za prilično konzervativni pristup u projektovanju buduće administrativno teritorijalne organizacije države. To se vidi iz činjenice da se zadržava postojeća teritorijalna organizacija stara 50-tak godina i propisuje prilično zahtjevna procedura i kriteriji za buduće administrativno-teritorijalne promjene. Predlog zakona u trećem poglavlju ima ambiciju da samo uredi proces osnivanja, ukidanja, spajanja i promjene teritorije opštine i naselja i postavlja dosta zahtjevnu proceduru i dosta stroge kriterije, prije svega onaj o fiskalnom potencijalu buduće opštine. Bez obzira što nije eliminacioni, ovaj kriterij će se, barem po zvaničnom stavu Vlade, najviše vrednovati.Činjenica da se inicijativa za teritorijalnu promjenu može zaustaviti i nakon podrške na lokalnom parlamentu, i nakon dobijanja podrške na lokalnom referendumu u proceduri provjere opravdanosti od strane Vlade na osnovu diskrecionih razloga/argumenata/ovlašćenja ukazuje na to da se radi ipak o čvršćem predlogu zakona koji može da bude kočnica razvoju sistema lokalne samouprave i tako da suspenduje jedno jako važno pravo i moguće ukoči razvoj lokalne zajednice. Istina je da je ovaj prijedlog nešto liberalniji od prošlogodišnjeg, ali mislimo da je Crnoj Gori sada potreban značajno liberalniji zakon. Mislimo da ne smije da postoji dilema tipa da li poštovati pravo na lokalnu samoupravu ili izbjeći obaveze koje podrazumijeva projekat osnivanja novih opština i mi moramo kroz zakon stvoriti uslove za ostvarivanja toga prava i učiniti ga realno dostižnim, pogotovu što se radi o ustavnim garancijama. Dakle, mi mislimo da treba mijenjati dosadašnji rezervisani stav prema inicijativama za uspostavljanje novih opština, pogotovu se ne treba dičiti tom činjenicom, jer smo tako učinila jednu važnu ustavnu garanciju nesprovodivom. Umjesto takvog, naša Vlada treba da zauzme predusretljiviji stav i objektivno uzme u obzir stvarne potrebe stanovništva i kao institucija koja je najviše odgovorna za trenutne prilike u ovoj oblasti treba da se pripremi za pružanje potrebne logistike novouspostavljenim opštinama. Dobar primjer je susjedna Hrvatska kojoj nije smetalo da poveća broj opština sa 102 na 429, od kojih njih 359 ima manje od 5.000 stanovnika a trećina ih dobija potporu od centralnih organa vlasti da brzo napreduje ka EU. Oni su se stavili jasno na strani poštovanja prava na lokalnu samoupravu. Mi ćemo od njih preuzeti „evropski plamen“ pa možemo i dio ovoga iskustva. U svakom slučaju, mislimo da Vlada i Parlament treba da prihvate većinu podnijetih amandmana kojima se predviđa osnivanje barem onih novih opština kao što su Petnjica, Gusine i možda još neka, za koje se pouzdano znalo da postoji značajno interesovanje građana od ranije, a Vlada se upoznala sa elaboratima koji dokazuju osnovanost podnijetih inicijativa građana i posebno gdje postoji i podrška lokalnih skupština tim inicijativama. Konačno, važne političke strukture države su često znale da obećaju kooperativni odnos prema podnijetim inicijativama i ovo je bila dobra prilika da se pokaže takav odnos kroz postupak direktne intervencije na zakon prihvatanjem pojedinih amandmana. To treba uraditi bez ikakve politizacije postupka i sa što većom podrškom, jer se rješava jedno davno otvoreno pitanje koje značajno opterećuje političke prilike u državi. Dakle, poštovani kolege, poštovani građani, Vlada se opredijelila za koncept šaltera kod osnivanja novih opština, čak i za one inicijative koje su pokrenute prije četrnaest godina kakava je ona za opštinu Petnjica. Mi mislimo da je to lošija strana ovog Predloga zakona i zato smo predložili nekoliko amandmana kojima bi se povratio status opštine Petnjici i Gusinju, direktno ovim Predlogom zakona, jer im je istom administrativnom procedurom ukinut status opštine 1957 i 1956 godine, pa to dakle smatramo fer odnosom. Takođe, takva proedura ne bi bila presedan jer je 1990 godine na takav način uspostavljena opština Andrijevica. Razloge za uspostavu i proglašenje ove dvije nove opštine ćemo izložiti kada bude rasprava o amandmanima. Sada ću reći samo to da smo u BS potpuno sigurni da se radi o posljednjoj prilici da se ponovo vrati nešto dinamičniji život u gornjebihorski i gusinjski kraj i poljednjoj prilici da nešto probamo u tom cilju. Zato smo u naš politički program izrazili našu riješenost da istrajavamo na tom poslu kada god se stvore prilike. Važno je napomenuti da novi Ustav ima posebno poglavlje Lokalnoj samoupravi i uređuje je načelno na moderan način.Takođe, 2008 godine smo, ovdje u Parlamentu ratifikovali Evropsku Povelju o lokalnoj samoupravi i preuzeli obavezu da poštujemo, prije svega njen duh i osnovna načela koja pravo na lokalnu samoupravu tretiraju kao temeljno pravo građana u određenoj lokalnoj zajednici. Povelja u Preambuli konstatuje da je „ pravo građana da učestvuju u obavljanju javnih poslova, jedan od demokratskih principa koji se najneposrednije može ostvariti na lokalnom nivou“ a u članu 4 definiše saglasnost potpisnica Povelje da će „ javne poslove prvenstveno obavljati oni organi vlasti koji su najbliži građanima…“. Ovo su pravni argumenti koji su upućivali na to da se predloži jedan liberalniji Zakon, dajući primat pravu na lokalnu samoupravu kao takvom nad eventualnim postojećim ekonomskim nedostatnostima pojedinih područja koje se ogledaju kroz manji fiskalni potencijal u odnosu na prosjek postojeće opštine. Mi smo uvjereni da mnoge sredine u startu neće moći da ispune zahtjevni uslov ekonomske samodovoljnosti, pa će samim time samo pravo ostati uskraćeno ili će se ostvarivati na neefikasan i neekonomičan način. Važno je pomenuti da 15 opština od 21 nema obezbjijeđenu ekonomsko-finansijsku samodovoljnost i koriste potporu od strane centralnih organa vlasti. Ako bi se i te opštine propustile kroz ovu vrstu kvalifikacija, ni one ne bi zadržale sadašnji status, pa dakle takav pristup ne smije biti primijenjen. S druge strane, postavljeni cilj teritorijalne reorganizacije je brži ekonomski razvoj pa proces treba posmatrati dinamički i u funkciji postizanja toga cilja i samim time uspostavljanja fiskalne održivosti i ravnoteže na nekom višem nivou. Ne smije se zanemariti novi elan koji je karakterističan za takve situacije i nove početke. U protivnom, nerazvijenija područja se ne bi nikad mogla izboriti sa ovim uslovom i uzeti i ekonomsku sudbinu dijelom u svoje ruke. Ključno u ovoj našoj raspravi je da se radi o pravu građana da učestvuju u vođenju javnih poslova koje treba da se, saglasno evropskoj tradiciji, ostvaruje na najneposredniji način, od strane organa konstituisanih na što nižem teritorijalnom nivou. To pravo je garantovano u interesu lokalnog stanovništva kako bi se doprinijelo ostvarenju načela demokratije i decentralizacije vlasti. Na kraju, ovaj Zakon je jako važan za sprovođenje politike decentralizacije vlasti i dalji razvoj lokalne samouprave i kao takav može da dobije našu načelnu podršku. Poslanici BS su amandmanski predložili da se zakonom osnuju nove opštine Petnjica i Gusinje i o tome ćemo više govoriti u dijelu rasprave o pojedinostima.